Prawo finansowe

System opodatkowania podmiotów gospodarczych przeszedł w ostatnim okresie w Polsce istotne przeobrażenia.
Na system ten składają się obecnie następujące podstawowe podatki:
—    podatek od towarów i usług (VAT),
—    podatek akcyzowy,
—    podatek dochodowy od osób prawnych,
—    podatek dochodowy od osób fizycznych,
—    zryczałtowany podatek dochodowy.
Podatek od towarów i usług, zwany podatkiem od wartości dodanej
(VAT), jest podatkiem, w którym przedmiotem opodatkowania jest sprzedaż towarów i odpłatne świadczenie usług na terenie Polski oraz eksport i import towarów lub usług. Należy zauważyć, że sprzedaż niektórych towarów z mocy ustawy nie jest objęta opodatkowaniem (np. niektórych produktów przemysłu mięsnego, surowców mleczarskich). Dotyczy to także wielu usług, np. w zakresie rolnictwa, usług komunalnych (w zakresie przewozu osób miejskimi środkami komunikacji) itp.
Podatnikami, w myśl ustawy z 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, są: „osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, które wykonują na własny rachunek i we własnym imieniu czynności podlegające opodatkowaniu w okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy, nawet jeśli zostały wykonane jednorazowo, a także wówczas, gdy czynności te polegają na jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej”. Nie są podatnikami podatku VAT podmioty, których wartość sprzedaży nie przekroczyła w poprzednim roku 1,2 mld zł oraz podmioty opłacające podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Zwolnienie od podatku VAT przewiduje natomiast ustawa między innymi w stosunku do podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą, jeśli przewidywana wartość sprzedaży w roku podatkowym nie przekroczy 1,2 mld zł.
Podstawą opodatkowania podatkiem VAT jest obrót. Kwotę podatku oblicza się stosując odpowiednią stawkę VAT do podstawy opodatkowania. Jak już powiedziano, podatnicy mają prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Przy imporcie podstawę opodatkowania stanowi wartość celna powiększona o cło i wprowadzony od 1 stycznia 1994 r. podatek importowy w wysokości 6%.
Obowiązek podatkowy z tytułu VAT powstaje w dniu wydania (dostarczenia) towaru lub wykonania usługi. Rozliczenia z urzędem skarbowym następują w zasadzie w okresach miesięcznych.
Przedmiotem opodatkowania podatkiem akcyzowym jest sprzedaż, import, darowizny wyrobów akcyzowych, z wyjątkiem sprzedaży na eksport. Towarami objętymi tym podatkiem są między innymi: paliwa do silników, samochody osobowe, sprzęt elektroniczny wysokiej klasy oraz kamery wideo, sól, zapałki, wyroby przemysłu spirytusowego, wyroby winiarskie, piwo i wyroby tytoniowe.
Podstawą opodatkowania u producenta jest obrót wyrobami akcyzowymi, u importera zaś wartość celna powiększona o cło i podatek importowy.
Rozliczenia z tytułu tego podatku z urzędem skarbowym następują w okresach miesięcznych.
Podatek dochodowy od osób prawnych opłacają zarówno osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej (z wyjątkiem spółek nie mających osobowości prawnej). Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej i leśnej. Zwolnione są także od podatku dochodowego niektóre jednostki, takie jak: Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski, jednostki budżetowe, gminy i związki gmin.
Przedmiotem opodatkowania jest dochód, a więc nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (jednolity tekst DzU z 1993 r. nr 106, poz. 482, z późniejszymi zmianami) określają szczegółowo sposoby obliczania przychodów, koszty ich uzyskiwania oraz kwoty nie zaliczane do przychodów. Podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z przepisami, w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu, podstawy opodatkowania i należnego podatku.
Podstawę opodatkowania stanowi uzyskany dochód po dokonaniu przewidzianych ustawą odliczeń. Podatek wynosi generalnie 40% podstawy opodatkowania. W określonych ustawą wypadkach jest on niższy i wynosi 20% podstawy opodatkowania.
W zasadzie podatnicy są obowiązani bez wezwania składać deklaracje o wysokości dochodu i wpłacać do właściwego urzędu skarbowego zaliczki miesięczne. Ostateczne rozliczenie dokonywane jest w terminie ustalonym dla złożenia zeznania o wysokości dochodu za dany rok.
Podatek dochodowy od osób fizycznych uregulowany jest ustawą z 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podatkowi temu podlegają wszyscy obywatele uzyskujący dochody w danym roku kalendarzowym, m.in. pracownicy, emeryci i renciści, bezrobotni i otrzymujący zasiłek, osoby wykonujące umowy zlecenia i umowy o dzieło, osoby wykonujące wolne zawody (np. adwokaci, lekarze), a także osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.
Przedmiotem opodatkowania jest dochód, a więc różnica między przychodami z poszczególnych źródeł a kosztami ich uzyskania. Ustawa określa szczegółowo, jakich odliczeń i w jakiej wysokości można dokonywać od dochodu (np. wydatki na cele mieszkaniowe, na budowę budynku mieszkalnego).
<v Podstawę opodatkowania stanowi dochód za rok podatkowy pomniejszony o koszty uzyskania i o przysługujące odliczeniaA
Podatek od dochodów niższych (w pierwszym przedziale) wynosi 21 % podstawy opodatkowania. Jeżeli dochody są wyższe i przekraczają ustalone w ustawie progi^podatek w drugim przedziale wynosi ponadto 33% nadwyżki, w trzecim przedziale zaś ponadto 45% nadwyżkui
Osoby prowadzące księgi rachunkowe mają obowiązek dołączyć do zeznania bilans wraz z rachunkiem wyników., ^Zeznania podatkowe składają podatnicy do dnia 30 kwietnia następnego roku, chyba że rocznego obliczenia dokonuje za nich płatnik. Płatnikiem może być zakład pracy dla pracownika, organ rentowy dla emeryta lub rencisty, rolnicza spółdzielnia produkcyjna dla członka spółdzielni.