Prawo finansowe

Podstawowym źródłem prawa ubezpieczeniowego jest ustawa z 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej. Określa ona ogólne warunki i zasady prowadzenia działalności w zakresie ubezpieczeń majątkowych i osobowych.
Wymieniona wyżej ustawa reguluje problematykę organizacyjno–administracyjną działalności ubezpieczeniowej, a więc określa, jakim warunkom muszą odpowiadać podmioty, mające zamiar prowadzić działalność ubezpieczeniową, jaki jest tryb wydawania zezwoleń na prowadzenie takiej działalności, jak ma być organizowana gospodarka finansowa ubezpieczyciela i jakie fundusze ubezpieczeniowe musi on tworzyć. Problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń normowana jest natomiast przepisami kodeksu cywilnego, regulującymi omówioną już w ramach prawa gospodarczego umowę ubezpieczenia.
Działalność ubezpieczeniowa może być w Polsce prowadzona wyłącznie za zezwoleniem Ministra Finansów. Może ona być prowadzona jedynie przez podmioty działające w formie spółki akcyjnej lub towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. W formie spółki akcyjnej prowadzi swą działalność Powszechny Zakład Ubezpieczeń (PZU SA), Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji Warta oraz wiele innych spółek akcyjnych. Do ich działalności stosuje się oprócz przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej — przepisy kodeksu han-dlowego o spółkach akcyjnych. Towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych jest towarzystwo ubezpieczające swych członków na zasadzie wzajemności. Dotyczyć to może grup zawodowych (np. taksówkarzy) lub środowisk lokalnych. Towarzystwo takie uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do rejestru. Jego statut musi być sporządzony w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej przewiduje istnienie ubezpieczeń obowiązkowych i dobrowolnych. Ubezpieczeniami obowiązkowymi są jedynie ubezpieczenia wyraźnie określone ustawami, jak: ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego itp. Ogólne warunki ubezpieczeń obowiązkowych określa Minister Finansów. Mają one charakter normatywny. Standardowe ogólne warunki ubezpieczeń opracowują natomiast zakłady ubezpieczeń, czyli ubezpieczyciele. Nie mają one charakteru normatywnego, stanowią natomiast integralną część zawieranej z ubezpieczającym umowy. Wysokość stawek ubezpieczeniowych i taryfy ustala ubezpieczyciel. Wysokość stawek kalkulowana jest z uwzględnieniem wskaźników szkodowości, które obliczane są na podstawie statystyk. Taryfy mogą natomiast uzależniać wymiar składki od długości okresu bezszkodo-wego, od płatności składki z góry za dłuższe okresy itp.
Dużą wagę przywiązuje ustawa do gospodarki finansowej ubezpieczycieli i funduszy ubezpieczeniowych. Od nich bowiem uzależniona jest wypłacalność ubezpieczyciela w wypadku zaistniałych szkód. Ustawa przewiduje przede wszystkim, że ubezpieczyciel musi posiadać środki własne w wysokości marginesu wypłacalności. Ponadto ubezpieczyciel musi utworzyć kapitał zapasowy lub rezerwowy, a także rezerwy, zwane funduszem ubezpieczeniowym. Rezerwy te przeznaczone są na pokrycie bieżących i przyszłych zobowiązań wynikających z działalności ubezpieczeniowej (np. na pokrycie odszkodowań i świadczeń).

W myśl ustawy utworzony został Ubezpieczeniowy Fundusz Gwaran-cyjny. Ma on osobowość prawną, jego zadaniem zaś jest wypłacanie odszkodowań z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych w dwóch sytuacjach: gdy sprawca szkody nie mógł być zidentyfikowany lub gdy nie posiadał ubezpieczenia obowiązkowego.
Ustawa przewiduje także istnienie Funduszu Ochrony Ubezpieczonych. Fundusz ten finansowany jest przez wszystkich ubezpieczycieli. Spełnia on istotne funkcje gwarancyjne. W wypadku bowiem niewypłacalności ubezpieczyciela Fundusz zaspokaja roszczenia ubezpieczonych osób fizycznych w wypadku ubezpieczeń na życie w 100%, w wypadku ubezpieczeń obowiązkowych w 90%, a w wypadku innych ubezpieczeń — w 50%.
Nadzór nad działalnością ubezpieczycieli sprawuje Minister Finansów.